ดนตรีจีน • ผีผา • เรียนศัพท์จากเรื่องราว
十面埋伏 เป็นชื่อเพลงผีผาโบราณที่เล่าเหตุการณ์ศึกฉู่–ฮั่นผ่านจังหวะและเทคนิคของเครื่องสายจีน บทเรียนนี้จะพาเข้าใจชื่อเพลง ฉากประวัติศาสตร์ วิธีฟังเสียงดนตรี และคำศัพท์สำคัญ โดยไม่ต้องอาศัยเนื้อร้อง เพราะบทเพลงนี้เป็นดนตรีบรรเลง
คำศัพท์ที่ควรรู้ก่อนเรียน 预备词汇
(yùbèi cíhuì / อวี้เป้ย ฉือฮุ่ย / คำศัพท์เตรียมก่อนเรียน)
คำเหล่านี้ช่วยให้อ่านบทเรียนได้ลื่นขึ้น ไม่ได้แทนคำอธิบายในแต่ละหัวข้อ
- 历史 (lìshǐ / ลี่สรื่อ) ประวัติศาสตร์ (history)
- 古代 (gǔdài / กู่ไต้) สมัยโบราณ (ancient times)
- 战场 (zhànchǎng / จร้านฉร่าง) สนามรบ (battlefield)
- 敌军 (díjūn / ตี๋จวิน) กองทัพข้าศึก (enemy troops)
- 时期 (shíqī / สรือชี) ช่วงสมัย (period)
- 气氛 (qìfēn / ชี่เฟิน) บรรยากาศ (atmosphere)
- 表现 (biǎoxiàn / เปี่ยวเซี่ยน) แสดงออก ถ่ายทอด (to express, to depict)
- 著名 (zhùmíng / จรู้หมิง) มีชื่อเสียง (famous)
- 音乐会 (yīnyuèhuì / อินเยวี่ยฮุ่ย) คอนเสิร์ต (concert)
- 急促 (jícù / จี๋ชู่) เร่งเร็ว (hurried, rapid)
ระดับการเข้าถึงบทเรียน
ระดับการเข้าถึงบทเรียน Public อ่านได้โดยไม่เข้าสู่ระบบ
曲名含义 (ความหมายของชื่อเพลง)
十面埋伏 อ่านว่า shí miàn mái fú หมายถึง “วางกำลังซุ่มโจมตีไว้รอบทุกทิศ” และในภาษาปัจจุบันยังใช้เปรียบถึงสถานการณ์ที่ถูกล้อมหรือเจอแรงกดดันจากหลายด้าน
เปิดดู: แยกความหมายชื่อเพลงและตัวอย่างใหม่
十面 shí miàn (สรือ เมี่ยน) แปลตรงตัวว่า “สิบทิศ” แต่ในชื่อเพลงสื่อถึงการล้อมไว้อย่างทั่วถึง ส่วน 埋伏 mái fú (ไหม ฝู) คือการซุ่มกำลังรอจู่โจม เมื่อรวมกันจึงให้ภาพของวงล้อมที่แทบไม่มีทางหนี
1. 十面埋伏
Pinyin: shí miàn mái fú
อ่านว่า: สรือ เมี่ยน ไหม ฝู
แปลไทย: ซุ่มโจมตีจากสิบทิศ; ถูกล้อมจากทุกด้าน
English: ambush from all sides; surrounded on every side
这首琵琶曲叫《十面埋伏》。
Pinyin: Zhè shǒu pípá qǔ jiào Shí Miàn Mái Fú.
อ่านว่า: เจร้อ โสร่ว ผีผา ฉวี่ เจี้ยว สรือ เมี่ยน ไหม ฝู
แปลไทย: เพลงผีผาบทนี้ชื่อว่า “ซุ่มโจมตีจากสิบทิศ”
English: This pipa piece is called “Ambush from Ten Sides.”
2. 埋伏
Pinyin: mái fú
อ่านว่า: ไหม ฝู
แปลไทย: ซุ่ม; วางกำลังซุ่มโจมตี
English: to lie in ambush; an ambush
敌军中了埋伏。
Pinyin: Díjūn zhòng le mái fú.
อ่านว่า: ตี๋จวิน จร้ง เลอะ ไหม ฝู
แปลไทย: กองทัพฝ่ายศัตรูตกหลุมซุ่มโจมตี
English: The enemy troops fell into an ambush.
历史背景 (ฉากประวัติศาสตร์)
บทเพลงเชื่อมโยงกับศึกไกเซี่ยในช่วงปลายสงครามฉู่–ฮั่น เมื่อกองทัพฮั่นเอาชนะกองทัพฉู่ เนื้อดนตรีจึงเล่าเรื่องจากบรรยากาศตั้งทัพไปจนถึงการรบและชัยชนะ
เปิดดู: ศึกฉู่–ฮั่นและเหตุใดเพลงจึงมีอารมณ์ตึงเครียด
楚汉相争 Chǔ Hàn xiāng zhēng (ฉรู่ ฮ่าน เซียง เจริง) หมายถึงสงครามแย่งชิงอำนาจระหว่างฝ่ายฉู่กับฝ่ายฮั่น ส่วน 垓下之战 Gāixià zhī Zhàn (ไกเซี่ย จรือ จร้าน) คือยุทธการชี้ขาดในปี 202 ก่อนคริสตกาล เรื่องนี้กลายเป็นฉากหลังให้ดนตรีบรรยายการจัดทัพ การลอบล้อม การปะทะ และความพ่ายแพ้ของฝ่ายฉู่
โน้ตเพลงฉบับพิมพ์ที่เป็นหลักฐานสำคัญปรากฏใน 《华秋苹琵琶谱》 Huá Qiūpíng Pípá Pǔ (หวา ชิวผิง ผีผา ผู่ — ตำราโน้ตผีผาของหวาชิวผิง) ต้นคริสต์ศตวรรษที่ 19 แม้เรื่องเล่าเกี่ยวกับเพลงในหัวข้อฉู่–ฮั่นจะมีร่องรอยเก่ากว่านั้น
3. 楚汉相争
Pinyin: Chǔ Hàn xiāng zhēng
อ่านว่า: ฉรู่ ฮ่าน เซียง เจริง
แปลไทย: การต่อสู้ระหว่างฝ่ายฉู่กับฝ่ายฮั่น
English: the Chu–Han Contention
这段历史发生在楚汉相争时期。
Pinyin: Zhè duàn lìshǐ fāshēng zài Chǔ Hàn xiāng zhēng shíqī.
อ่านว่า: เจร้อ ตว้าน ลี่สรื่อ ฟาเซริง ไจ้ ฉรู่ ฮ่าน เซียง เจริง สรือชี
แปลไทย: เหตุการณ์ทางประวัติศาสตร์ช่วงนี้เกิดขึ้นในสมัยที่ฝ่ายฉู่กับฝ่ายฮั่นแย่งชิงอำนาจกัน
English: This historical episode occurred during the Chu–Han Contention.
4. 垓下之战
Pinyin: Gāixià zhī Zhàn
อ่านว่า: ไกเซี่ย จรือ จร้าน
แปลไทย: ยุทธการที่ไกเซี่ย
English: the Battle of Gaixia
《十面埋伏》表现了垓下之战的紧张气氛。
Pinyin: Shí Miàn Mái Fú biǎoxiàn le Gāixià zhī Zhàn de jǐnzhāng qìfēn.
อ่านว่า: สรือ เมี่ยน ไหม ฝู เปี่ยวเซี่ยน เลอะ ไกเซี่ย จรือ จร้าน เตอะ จิ่นจราง ชี่เฟิน
แปลไทย: “ซุ่มโจมตีจากสิบทิศ” ถ่ายทอดบรรยากาศตึงเครียดของยุทธการที่ไกเซี่ย
English: “Ambush from Ten Sides” depicts the tense atmosphere of the Battle of Gaixia.
琵琶与武曲 (ผีผาและเพลงบู๊)
琵琶 เป็นเครื่องสายดีดของจีนที่สร้างได้ทั้งเสียงใส เสียงรัว และจังหวะกระแทก จึงเหมาะกับ 武曲 หรือเพลงที่เน้นภาพเหตุการณ์เข้มข้นและทรงพลัง
เปิดดู: เครื่องดนตรี รูปแบบเพลง และคำศัพท์การบรรเลง
ในดนตรีผีผา คำว่า 文曲 wénqǔ (เหวินฉวี่) มักเน้นความละเมียดและอารมณ์กวี ส่วน 武曲 wǔqǔ (อู่ฉวี่) เน้นพลัง จังหวะ และภาพการเคลื่อนไหว 十面埋伏 จึงมักถูกยกเป็นตัวอย่างสำคัญของเพลงผีผาประเภทหลัง
5. 琵琶
Pinyin: pípá
อ่านว่า: ผีผา
แปลไทย: ผีผา เครื่องสายดีดของจีน
English: pipa, a Chinese plucked lute
她从小学习弹琵琶。
Pinyin: Tā cóngxiǎo xuéxí tán pípá.
อ่านว่า: ทา ฉงเสี่ยว เสวียสี ถาน ผีผา
แปลไทย: เธอเรียนดีดผีผามาตั้งแต่เด็ก
English: She has learned to play the pipa since childhood.
6. 武曲
Pinyin: wǔqǔ
อ่านว่า: อู่ ฉวี่
แปลไทย: เพลงบู๊; เพลงบรรเลงที่เน้นพลังและเหตุการณ์เข้มข้น
English: martial-style instrumental piece
这是一首著名的琵琶武曲。
Pinyin: Zhè shì yì shǒu zhùmíng de pípá wǔqǔ.
อ่านว่า: เจร้อ ซรื่อ อี้ โสร่ว จรู้หมิง เตอะ ผีผา อู่ ฉวี่
แปลไทย: นี่คือเพลงบู๊สำหรับผีผาที่มีชื่อเสียงบทหนึ่ง
English: This is a famous martial-style pipa piece.
7. 独奏
Pinyin: dúzòu
อ่านว่า: ตู๋ โจ้ว
แปลไทย: การบรรเลงเดี่ยว
English: solo performance
今晚的音乐会有一段琵琶独奏。
Pinyin: Jīnwǎn de yīnyuèhuì yǒu yí duàn pípá dúzòu.
อ่านว่า: จินหว่าน เตอะ อินเยวี่ยฮุ่ย โหย่ว อี๋ ตว้าน ผีผา ตู๋โจ้ว
แปลไทย: คอนเสิร์ตคืนนี้มีช่วงบรรเลงผีผาเดี่ยวหนึ่งช่วง
English: Tonight’s concert includes a pipa solo.
听赏方法 (วิธีฟังให้เห็นภาพ)
ไม่ต้องรู้ทฤษฎีดนตรีก็ฟังได้สนุก ลองจับสามอย่างคือความเร็วของจังหวะ น้ำหนักเสียงดีด และช่วงที่เสียงหนาแน่นหรือเงียบลง แล้วเชื่อมแต่ละการเปลี่ยนแปลงกับภาพการตั้งทัพ–ซุ่มรอ–ปะทะ–ยุติศึก
เปิดดู: แนวทางฟังเป็นลำดับและคำศัพท์บรรยายเสียง
- ช่วงตั้งทัพ: ฟังจังหวะที่เป็นระเบียบและน้ำหนักหนักแน่น เหมือนกำลังจัดแถวทหาร
- ช่วงซุ่มรอ: สังเกตเสียงที่เบาลงหรือเว้นช่องว่าง ความเงียบช่วยสร้างความกดดัน
- ช่วงปะทะ: เสียงดีดถี่และเร็วทำให้เกิดภาพการเคลื่อนไหวพร้อมกันหลายทิศ
- ช่วงคลี่คลาย: สังเกตว่าอารมณ์เปลี่ยนจากตื่นเต้นไปสู่หนักอึ้งหรือสงบอย่างไร
ตัวอย่างที่นิยมฟังคือการบรรเลงของ 刘芳 Liú Fāng (หลิว ฟาง) เป็นตัวอย่าง แต่ผู้เรียนสามารถใช้แนวทางนี้กับการบรรเลงฉบับใดก็ได้ เพราะความเร็ว การแบ่งท่อน และการตีความของนักดนตรีอาจแตกต่างกัน
8. 节奏
Pinyin: jiézòu
อ่านว่า: เจี๋ย โจ้ว
แปลไทย: จังหวะ
English: rhythm; tempo pattern
急促的节奏让人感到紧张。
Pinyin: Jícù de jiézòu ràng rén gǎndào jǐnzhāng.
อ่านว่า: จี๋ชู่ เตอะ เจี๋ยโจ้ว รั่ง เหริน ก่านต้าว จิ่นจราง
แปลไทย: จังหวะที่เร่งเร็วทำให้ผู้ฟังรู้สึกตึงเครียด
English: The urgent rhythm makes the listener feel tense.
ลองทำทันที: เมื่อฟังหนึ่งรอบ ให้จดคำจีนสามคำที่ตรงกับอารมณ์ที่ได้ยิน เช่น 紧张 jǐnzhāng (จิ่นจาง — ตึงเครียด), 激烈 jīliè (จีเลี่ย — รุนแรงเข้มข้น) และ 悲壮 bēizhuàng (เปยจ้วง — เศร้าอย่างองอาจ)
词汇练习 (ฝึกใช้คำศัพท์)
ทบทวนด้วยการเชื่อมชื่อเพลง เหตุการณ์ และลักษณะเสียงเข้าด้วยกัน คำตอบทุกข้ออยู่ในบทเรียนด้านบน
เปิดดู: แบบฝึกหัดพร้อมเฉลย
- เติมคำ: 《十面埋伏》是一首著名的琵琶 ______。
เฉลย: 武曲 wǔqǔ (อู่ ฉวี่ — เพลงบู๊) - เลือกคำ: ถ้าต้องการพูดว่า “บรรเลงเดี่ยว” ควรใช้ 独奏 หรือ 节奏?
เฉลย: 独奏 dúzòu (ตู๋ โจ้ว) ส่วน 节奏 jiézòu (เจี๋ย โจ้ว) หมายถึงจังหวะ - ตอบเป็นจีน: เพลงนี้เชื่อมโยงกับยุทธการใด?
เฉลย: 垓下之战 Gāixià zhī Zhàn (ไกเซี่ย จรือ จร้าน — ยุทธการที่ไกเซี่ย)
สรุปหนึ่งประโยค: 《十面埋伏》用琵琶表现了古代战场的紧张气氛。
Pinyin: Shí Miàn Mái Fú yòng pípá biǎoxiàn le gǔdài zhànchǎng de jǐnzhāng qìfēn.
อ่านว่า: สรือ เมี่ยน ไหม ฝู ย่ง ผีผา เปี่ยวเซี่ยน เลอะ กู่ไต้ จร้านฉร่าง เตอะ จิ่นจราง ชี่เฟิน
แปลไทย: “ซุ่มโจมตีจากสิบทิศ” ใช้เสียงผีผาถ่ายทอดบรรยากาศตึงเครียดของสนามรบโบราณ
English: “Ambush from Ten Sides” uses the pipa to portray the tense atmosphere of an ancient battlefield.
แหล่งข้อมูลประกอบ: บทความด้านดนตรีของมหาวิทยาลัยหนานจิงเรื่อง 琵琶与中国文化 และคำอธิบายรายการของ Hong Kong Chinese Orchestra
小结 สรุปจำง่าย
(xiǎojié / เสี่ยวเจี๋ย / สรุปสั้น)
- 十面埋伏 (shí miàn mái fú / สรือ เมี่ยน ไหม ฝู / ซุ่มโจมตีจากสิบทิศ) ชื่อเพลง และใช้เปรียบว่าถูกกดดันรอบด้าน
- 埋伏 (mái fú / ไหม ฝู / ซุ่มโจมตี) ใช้ได้ทั้งเป็นกริยาและคำนาม
- 楚汉相争 (Chǔ Hàn xiāng zhēng / ฉรู่ ฮ่าน เซียง เจริง / ศึกชิงอำนาจฉู่กับฮั่น) ฉากหลังของเพลง
- 垓下之战 (Gāixià zhī Zhàn / ไกเซี่ย จรือ จร้าน / ยุทธการที่ไกเซี่ย) ศึกชี้ขาดที่เพลงบรรยาย
- 琵琶 (pípá / ผีผา / ผีผา) เครื่องสายดีดของจีน
- 武曲 (wǔqǔ / อู่ฉวี่ / เพลงบู๊) เน้นพลังและจังหวะ
- 独奏 (dúzòu / ตู๋โจ้ว / บรรเลงเดี่ยว) เครื่องดนตรีเดียวเล่นนำ
- 节奏 (jiézòu / เจี๋ยโจ้ว / จังหวะ) ฟังว่าเร็วหรือช้า ถี่หรือเว้น
แยกให้ออก: 独奏 คือบรรเลงเดี่ยว · 节奏 คือจังหวะ · 武曲 เน้นพลัง ส่วน 文曲 เน้นความละเมียด
เปิดฝึกเขียนอักษรจีน
ฝึกเขียนอักษรจีน 汉字练习
历
lì · อ่านว่า ลี่ · ผ่าน; ประวัติ
คำจากบทนี้ 历史
จำนวนขีด: 4 ขีด
โครงสร้าง: แบบล้อมบน-ซ้าย — ภาคเพิงผา 厂(chǎng / ฉร่าง / ภาคเพิงผา) ล้อมด้านบนและด้านซ้าย ข้างในเป็น 力(lì / ลี่ / แรง)
古
gǔ · อ่านว่า กู่ · โบราณ / เก่าแก่
คำจากบทนี้ 古代
จำนวนขีด: 5 ขีด
โครงสร้าง: แบบบน-ล่าง — 十(shí / สรือ / สิบ) อยู่บน และ 口(kǒu / โข่ว / ปาก) อยู่ล่าง
著
zhù · อ่านว่า จรู้ · เด่นชัด / มีชื่อ
คำจากบทนี้ 著名
จำนวนขีด: 11 ขีด
โครงสร้าง: แบบบน-ล่าง — ภาคหญ้า 艹(cǎo / ฉ่าว / ภาคหญ้า) อยู่บน และ 者(zhě / เจร่อ / ผู้) อยู่ล่าง
ลองทำ คัดอักษรแต่ละตัวลงกระดาษ 3 ครั้ง แล้วปิดกล่อง เขียนคำจากบทเรียนให้ครบจากความจำ เปิดกล่องอีกครั้งเพื่อตรวจตัวอักษรและจำนวนขีด

